| سید مهدی سیدی |

 ما زیر سایه «تاریخ» هستیم. نه آنکه تاریخ جبار باشد و ما را به انجام رفتارهای خاص مجبور کند؛ ولی بی‌تردید حوادث کهن در زندگی امروز ما ردپایی ماندگار دارد و آنچه را که امروز ما می‌سازیم برای فرزندانمان تعیین‌کننده خواهد بود. کاش می‌دانستیم در ذهن تاریخ‌سازان چه می‌گذشته است! کاش می‌توانستیم حوادث تاریخ را ورای علت‌های ظاهری در روح و روان مردمان ردگیری کنیم!

شاه سلطان حسین به چه می‌اندیشید؟ محمود افغان دنبال چه بود؟ نادرشاه از چه می‌هراسید؟ شاه‌عباس کبیر از خود چه تصویری در ذهن داشت؟ امیرکبیر و شیخ فضل‌الله و مدرس در خلوت با خود چه زمزمه می‌کردند؟ ستارخان و باقرخان و میرزاکوچک خان بزرگ‌ترین آرزویشان چه بود؟

کمتر کتابی می‌یابیم که پرسش‌های تاریخی را از درون  ذهن قهرمانان و ضد قهرمانان مرور کند.

دوران پهلوی اول و دوم در تاریخ معاصر نقش مهمی دارد. قطعاً ریشه برخی حوادث به استعمار بیگانه ربط دارد، اما بخشی از ریشه‌های ماجرا هم در ذهن و روان امیران و لشکریان و روشن‌فکران نهفته است و در کنار همه این‌ها نمی‌توان از مسائل روحی روانی پادشاه پهلوی به‌سادگی عبور کرد.

برخی حوادث مهم سال‌های ۱۳۰۰ تا ۱۳۲۰ ریشه در ذهنیات رضاشاه پهلوی دارد؛ همان ذهن تجددطلب و سرگردانی که با دیدن آتاتورک در ترکیه و شنیدن گزارش پیشرفت ملل، سعی می‌کند با قلدری ایران را با گذشته خود متفاوت کند. دستور کشف حجاب، لباس متحدالشکل و ممنوعیت عزاداری از پی این حاجت‌های ذهنی صادر شده است. گرچه بسیاری معتقدند واقعیت ذهن رضاشاه که یک قزاق بی‌سواد و عامی بوده، به ترفند و حیله دیگران ساخت و ساز شده است. ازجمله افراد حاکم بر روح و امیال رضاشاه، علی‌اصغر حکمت است. حکمت، در مقام چهره‌ای فرهنگی سیاسی، مؤسس و اولین رئیس دانشگاه تهران و کتابخانه ملی ایران بوده است؛ اما بیشتر به‌جهت ماجرای کشف حجاب و غربی‌سازی پوشش در ایران مشهور است.

دانستن ریشه‌های تاریخ پهلوی، برای ساخت آینده کمک خوبی به نسل ما می‌کند.‌ به‌ویژه اگر بتوانیم بفهمیم در ذهن رضاشاه قلدر چه می‌گذشته و یا در مراودات او با اطرافیان و درباریان چه ایده‌هایی رد و بدل می‌شده است!

رمان «گمشدگی» کتابی است به قلم مصطفی جمشیدی؛ که نویسنده آن سعی کرده است با نوع روایت جریان سیال ذهن، به درونیات علی‌اصغر حکمت وزیر معارف رضاشاه بپردازد. این رمان به‌رغم سختی در الفاظ و پیچیدگی روایت، به‌شدت خوش‌خوان و دلپذیر است. خواندن آن را به همه علاقه‌مندان به تاریخ و دلسوزان آینده توصیه می‌کنم.

ارسال یک پاسخ

لطفا دیدگاه خود را وارد کنید!
لطفا نام خود را در اینجا وارد کنید